روایتی از تابآوری در شرایط ناگزیر در هشتمین نشست از سلسله نشستهای«زیستن در زمانه پرهیاهو»، با محوریت بررسی کتاب تأثیرگذار «انسان در جستوجوی معنا» اثر ویکتور فرانکل به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان و به صورت برخط برگزار شد. در این رویداد، شهرزاد عدیلی، روانشناس و پژوهشگر حوزه روانشناسی، به تحلیل ابعاد این اثر ماندگار پرداخت.
عدیلی با اشاره به جایگاه رفیع این کتاب در ادبیات روانشناسی گفت: «انسان در جستوجوی معنا» که نخستین بار در سال ۱۹۴۶ به زبان آلمانی منتشر شد، فراتر از یک متن صرفاً روانشناختی عمل میکند و تاکنون به دهها زبان زنده دنیا ترجمه شده است.
وی این اثر را تلفیقی منحصربه فرد از روایت تجربه زیسته در اردوگاههای کار اجباری نازیها و بنیانهای نظری مکتب معنادرمانی (لوگوتراپی) دانست و آن را پاسخی بنیادین به این پرسش دانست که انسان در اوج ناتوانی از تغییر شرایط بیرونی، چگونه میتواند به زیستن ادامه دهد.
این روانشناس با معرفی ویکتور فرانکل به عنوان روانپزشک، عصب شناس و بنیانگذار لوگوتراپی، خاطرنشان کرد: وی از دوران نوجوانی در جستوجوی پاسخی برای این پرسش بود که چرا برخی انسانها در دل سختترین رنجها، همچنان بر امید خود پافشاری میکنند درحالی که دیگران دچار یأس میشوند.
به گفته عدیلی، فرانکل با وجود تأثیرپذیری و همکاری با چهرههای برجستهای چون فروید و آدلر، رویکردی مستقل در پیش گرفت و بر این باور بود که نیروی محرکه بنیادین انسان، نه میل به لذت و نه اراده به قدرت، بلکه «اراده به معنا» است.
وی با تشریح تجربه زیسته فرانکل در اردوگاههای مرگ، به این نکته اشاره کرد که او در آن شرایط، همه چیز خود را از خانواده و موقعیت اجتماعی گرفته تا دستنوشتههای علمیاش را از دست داد و تنها با یک شماره شناسایی میشد، اما همین حضور در ورطه نیستی، بستر تولد نظریه معنادرمانی شد.
این روانشناس مراحل روانی زندانیان را در سه مرحله شوک، سازگاری و انتخاب تبیین کرد و تأکید کرد که به باور فرانکل، تفاوت در تابآوری افراد، نه به شرایط بیرونی، بلکه به نوع مواجهه آنان با رنج و معنایی که برای ادامه زندگی مییافتند، بازمیگشت.
به گفته عدیلی فرانکل مشاهد کرد کسانی که برای خود هدف، مسئولیت، عشق یا رسالتی قائل بودند، در برابر فشارهای طاقتفرسا مقاومتر ظاهر میشدند. از همین روست که جمله مشهور او شکل گرفت «کسی که چرایی زندگی را یافته باشد، تقریباً هر چگونگی را تحمل خواهد کرد».
وی با تأکید بر ماهیت شخصی و سیال معنا برای هر انسان، تصریح کرد: انسان اگرچه همیشه قادر به حذف رنج از زندگی نیست، اما میتواند نگرش خود را نسبت به آن تغییر دهد.
این روانشناس مراحل آزادی در انتخاب نوع واکنش به شرایط را سرمایهای گرانبها دانست که حتی در دشوارترین لحظات نیز از انسان سلب نمیشود.
عدیلی سه مسیر اصلی دستیابی به معنا از منظر فرانکل را شامل «عشق ورزیدن»، «خلق کردن و خدمت به دیگران»، و «انتخاب نگرش درست در برابر رنجهای گریزناپذیر» برشمرد و خاطرنشان کرد: رنج هنگامی تحمل پذیر میشود که معنایی بیابد.فرانکل در بخش دوم کتاب، ریشه بسیاری از احساسات پوچی، افسردگی و ناامیدی را در فقدان معنا در زندگی جستوجو میکند.
Bottom of Form
