یادداشت از مجید فرهادی- دکتری گردشگری: گاهی یک سفر، دقیقاً از همان نقطهای خراب میشود که به چشم نمیآید: وقتی گردشگر برای یک بلیت، یک آدرس، یک رزرو یا یک پاسخ ساده مجبور میشود بین چند سامانه و چند کانال سردرگم شود. تجربه سفر در ذهن مخاطب، یک «مسیر پیوسته» است؛ اما در بسیاری از موارد، خدمات دیجیتال ما «تکهتکه» ارائه میشود. همین گسستهای کوچک، به مرور اعتماد را کم میکند، هزینه را بالا میبرد و مقصد را از رقابت بیرون میگذارد. امروز گردشگری فقط به جاذبه وابسته نیست؛ به کیفیت اطلاعات، سرعت تصمیمگیری، و میزان اطمینان از خدمات نیز وابسته است.
در چنین شرایطی، انتشار کتاب «سامانههای اطلاعاتی در صنعت گردشگری» به قلم دکتر مجید فرهادی یونکی و دکتر ندا ترابی فارسانی، انتشارات دانشگاه هنر اصفهان، ۱۴۰۴ را باید یک اتفاق مهم دانست؛ اثری که در نوع خود برای نخستین بار در کشور، بهصورت منسجم و کاربردی نشان میدهد سامانههای اطلاعاتی چگونه میتوانند زنجیره ارزش گردشگری را از «بازار و فروش» تا «اقامت و حملونقل»، از «برنامهریزی مقصد» تا «فناوریهای آینده» و از همه مهمتر «امنیت اطلاعات» یکپارچه کنند. هدف این کتاب فقط معرفی ابزارها نیست؛ هدف آن است که فعالان گردشگری بفهمند داده و سامانه، امروز همان چیزی است که کیفیت تجربه را میسازد و فردای رقابت را تعیین میکند.
این کتاب مخاطب را قدمبهقدم جلو میبرد. ابتدا مفاهیم پایه و نقش اطلاعات در مراحل سفر را روشن میکند و توضیح میدهد چرا گردشگری بدون مدیریت اطلاعات، به تصمیمهای حدسی و سیاستهای کماثر دچار میشود. سپس وارد بخشهای کلیدی صنعت میشود: زیرساختهای توزیع و فروش سفر و منطق سیستمهای توزیع جهانی، سامانههای هتلداری و اقامت و اجزای عملیاتی آنها، حملونقل هوشمند و نقش دادههای لحظهای در تجربه مسافر، و بعد GIS که به مقصد امکان میدهد گردشگر را بهتر بشناسد، ازدحام را مدیریت کند و توسعه را با ظرفیتها هماهنگ سازد. در ادامه نیز فناوریهای تحولآفرین مانند هوش مصنوعی، واقعیت افزوده، اینترنت اشیاء و بلاکچین مطرح میشوند؛ اما نه با نگاه تبلیغاتی، بلکه با نگاه کاربردی و آیندهنگر. در نهایت، فصل امنیت اطلاعات به ما یادآوری میکند که گردشگری هوشمند بدون اعتماد دیجیتال، روی زمین سست بنا میشود.
پیام سیاستی کتاب روشن است: تحول دیجیتال گردشگری با خرید چند نرمافزار یا ساخت چند اپ آغاز نمیشود؛ با «حکمرانی داده» آغاز میشود. اگر دادهها استاندارد نباشند، اگر سامانهها نتوانند با هم حرف بزنند، اگر امنیت و حریم خصوصی جدی گرفته نشود، نتیجه همان چیزی است که امروز میبینیم: جزیرههای دیجیتال، دوبارهکاری، اتلاف سرمایه و تجربهای که گردشگر آن را ناپایدار و غیرقابل اعتماد توصیف میکند.
راهحل چیست؟ نخست باید زبان مشترک داده در گردشگری شکل بگیرد؛ یعنی استانداردهای تبادل اطلاعات میان هتلها، آژانسها، پلتفرمهای فروش، حملونقل و مدیریت مقصد مشخص شود. همزمان، کانالهای فروش و توزیع باید شفافتر و حرفهایتر شوند تا بازار از اطلاعات نامتقارن فاصله بگیرد و مدیریت عرضه و تقاضا امکانپذیر شود. در بخش اقامت، استانداردسازی سامانههای عملیاتی و یکپارچهسازی ماژولها میتواند هم بهرهوری را بالا ببرد و هم کیفیت تجربه مهمان را. در حملونقل، یکپارچگی اطلاعات مسیر، رزرو، پرداخت و اطلاعرسانی لحظهای، سفر را روانتر میکند. در سطح مقصد،GIS و رصد دادههای مکانی امکان میدهد توسعه گردشگری از حد شعار خارج شود و به برنامهریزی دقیق و پایشپذیر برسد و در همه اینها، امنیت اطلاعات باید از ابتدا طراحی شود، نه اینکه در پایان به آن فکر کنیم.
این نوشتار در اصل یک دعوت است: اگر قرار است گردشگری ایران در مسیر «هوشمندی واقعی» حرکت کند، باید از تحولِ پراکنده عبور کنیم و به سمت اکوسیستم یکپارچه، استاندارد و ایمن برویم. کتاب «سامانههای اطلاعاتی در صنعت گردشگری» تلاش میکند همین مسیر را با زبان علمی اما کاربردی توضیح دهد و پلی بسازد میان دانشگاه، صنعت و سیاستگذاری. امید این است که این اثر، به جای آنکه فقط روی قفسهها بماند، به متن گفتوگوهای اجرایی تبدیل شود؛ جایی که تصمیمگیران، با داده تصمیم بگیرند و تجربه سفر را با کیفیت سامانهها بسازند.
