یکی از مهمترین و بزرگترین معضلات تهدیدکنندهی سلامتی در جامعه امروز، نداشتن تحرک و فعالیت فیزیکی مناسب است که میتواند به بیماریهایی مانند پرفشاری خون، دیابت، افزایش چربی خون و چاقی منجر شود. از دیدگاه حکمای طب ایرانی نیز بزرگترین تدبیر در حفظ سلامتی، حرکت و سکون در حد اعتدال است.
فعالیت فیزیکی مناسب یا به عبارتی، ریاضت به دفع فضولاتی منجر خواهد شد که به مرور زمان و در اثر سوختوساز، در بدن تجمع مییابد. ریاضت در طب ایرانی به معنای حرکت ارادی بدن است که به ایجاد تنفسهای بزرگ و پی در پی و گرمشدن بدن منجر میشود.
آثار ورزش بر بدن
ـ برانگیختهشدن حرارت غریزی و در نتیجه، گرمشدن بدن
ـ تحلیل فضولاتی که به مرور زمان در بدن تجمع یافتهاند.
ـ بهترکردن هضم غذا
ـ تقویت اعضا و قوا
ـ محکمکردن مفاصل و وترها
ـ آمادگیدادن به اعضا برای پذیرش غذا
انواع ورزش
1 ـ ورزش عام: دربرگیرندهی حرکات کل اندامهای بدن است و فایده آن به همه بدن میرسد. ورزشهایی مانند دویدن، سوارکاری، کشتی و ورزشهایی که با توپ انجام میشود، از جمله ورزشهای عام هستند.
2 ـ ورزشهای اختصاصی: در این نوع ورزش، عضو یا اعضای خاصی فعالیت بیشتری دارند. این ورزشها مانند آواز خواندن، شنیدن نغمههای خوب، دیدن مناظر زیبا و تیراندازی است.
میزان مناسب ورزش
ـ میزان ورزش باید به اعتدال باشد و با توجه به معیارهایی، برای هر فرد تعریف شود.
ـ تا زمانی که رنگ به سرخی بگراید، ورزش برای فرد مناسب است؛ اگر رنگ چهره به زردی گرایش پیدا کرد، باید ورزش را ترک کنید.
ـ تا زمانی که احساس سبکی و نشاط وجود داشته باشد، میتوان ورزش را ادامه داد؛ اگر درد در اعضا یا احساس ضعف به وجود آید، باید از ورزشکردن دست بکشید.
ـ تا زمانی که نفس نفس زدن خیلی زیاد نشده باشد، میتوانید ورزش را ادامه دهید.
ـ تا زمانی که تعریق به اندازه اعتدال باشد، ورزش برای فرد مناسب است. اگر میزان تعریق زیاد شد یا تعریق سرد داشتید، این امر نشانهی ضعف است و باید ورزش را قطع کنید.
ـ تا زمانی که ورزش به بزرگشدن عضلات و قویشدن آنها منجر شود، میزان آن مناسب است؛ در غیر این صورت باید میزان آن را به اعتدال برسانید.
شرایط مناسب ورزش
ـ در حالت گرسنگی یا سیری همراه با پری معده ورزش نکنید. مناسبترین زمان برای ورزشکردن، وقتیست که غذا از معده عبور کرده؛ یعنی حدود دو تا یک و نیم ساعت پس از صرف غذا.
ـ زمان مناسب ورزش در فصول گوناگون متفاوت است؛ در فصل بهار، این زمان از دو ساعت بعد از طلوع آفتاب تا قبل از ظهر، در تابستان اوایل صبح و در پاییز و زمستان در میانه روز که هوا گرمتر است.
ـ نوشیدن آب سرد بلافاصله پس از ورزش شدید ممنوع است؛ چراکه میتواند به سردی اعضای بدن منجر شود. اعضایی که در اثر ورزش گرم شدهاند، سردی را زودتر و بیشتر جذب میکنند.
ـ افراد با مزاج سرد و تر بیشترین نفع را از ورزشکردن میبرند. افراد با مزاج گرم و خشک بهتر است در انجام ورزشهای شدید احتیاط و به ورزشهای ملایم اکتفا کنند.
ـ ورزش و فعالیت، مخصوصاً نوع سنگین و حرفهای آن ابتدا با حرکات آرام آغاز شود و بعد حرکات سنگینتر انجام شود و موقع اتمام ورزش نیز بهتدریج و با حرکات آرام باید ورزش را به پایان ببرید و نباید ناگهان آن را متوقف کنید.
ـ بعد از ورزش نباید بلافاصله از مکان ورزش خارج شوید، بلکه باید حوله یا ملحفهای روی بدن عرقکرده بکشید و در همان محل بنشینید تا بدن کمکم خنک شود (20 تا 30 دقیقه مطلوب است)، بعد از آن لباس معمول را بپوشید و خارج شوید.
منبع: گاهنامه «سرو سلامت»، دفتر طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
