مطالعات کالبدی شهر

امروزه، دانش شهرسازی با هدف بهبود فضاهای زیستی و با نگاهی میان‌رشته‌ای در پی یافتن راه‌حل‌های بهینه در توسعه فضاهای زیستی و انسانی و ابعاد کالبدی فضاهای همگانی، می‌باشد. در واقع شهرسازی به عنوان دانشی بین‌رشته‌ای و با هدف شناسایی مسائل و مشکلات شهرها و نقاط سکونتگاهی در پی آن است تا با استفاده از ابزار و روش‌های تخصصی در این حوزه و با بهره‌گیری از سایر علوم مرتبط، زمینه مساعدی را جهت دستیابی به راه‌حل‌های بهینه فراهم آورد. در همین راستا توجه به مسائل مطرح در نقاط سکونتگاهی با نگاهی سیستمی و یکپارچه در سطوح مختلف کلان و خرد، امکان تحقق‌پذیری هرچه بیشتر طرح‌ها از مقیاس منطقه‌ای تا شهری و روستایی و محلی را فراهم می‌آورد.

این امر در بطن کالبد و عملکرد فضاهای زیستی، نقش پررنگ‌تری به خود گرفته و با بهره‌گیری از دانشی همچون طراحی شهری، برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای و معماری و با تکیه بر بستر کالبدی و اجتماعی، امکان اصلاح و آمایش وضع موجود و ترسیم آینده‌ای بهتر را، در چارچوب مطالعه بافت‌های کالبدی شهری و روستایی و روابط بین این دو، فراهم می‌کند؛ و با نگاهی بین‌رشته‌ای به کالبد و خدمات فضاهای زیستی، با استفاده از روش‌ها و تکنیک‌های صحیح و بهره‌گیری از سایر علوم مرتبط و مکمل سنجش وضعیت، مشکلات را شناسایی و در پی چاره‌جویی برآید؛ تا در زمان مقتضی با پیشنهادات کالبدی، عملکردی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مناسب، در پی رفع مشکل و در نهایت تقلیل آسیب‌های ناشی از آن برای ساکنین و شهروندان فضای مورد نظر، باشد.

طیف گسترده مقولاتی که دانش شهرسازی با آنها سروکار داشته و می‌بایست در پی بررسی و حل آنها باشد، حاکی از اهمیت بکارگیری این دانش در کنار سایر علومی است که به نوعی با مطالعات بخشی، در حوزه شهر و نقاط زیستی(مانند علوم اجتماعی، اقتصاد شهری، گردشگری شهری و…) سروکار دارند.

خوشبختانه در سال‌های اخیر، توجه به علم شهرسازی با تأکید بر دو بعد اساسی طراحی شهری و برنامه‌ریزی شهری مورد توجه بیش از پیش مسئولان و نهادهای مدیریتی و تصمیم‌گیر در حوزه مطالعات منطقه، شهر و روستا قرار گرفته و توجه به طرح‌های ویژه در دستور کار سازمان‌های ذی‌ربط قرار گرفته است.

«فضاهای شهری»، «مکان‌های اجتماع‌پذیر» و «فضاهای همگانی» از جمله مفاهیمی است که قلمرو انجام طرح‌های مذکور را به طور ویژه دربرمی‌گیرد، و هرچه این مفهوم با واقعیت‌های کالبدی، عملکردی و اجتماعی یک مکان بیشتر عجین گردد، امکان تعریف فضای همگانی موفق‌تر را بیش از پیش فراهم می‌آورد؛ چراکه فضای کالبدی و مولفه‌های هندسی یک فضا به تنهایی تعریف کننده فضاهای شهری نمی‌باشند. بنابراین شناخت دقیق تعریف قلمرو عرصه‌های عمومی در قالب کالبدی آن، به عنوان مهم‌ترین بستر تعریف طرح‌های شهری می‌باشد.

از این‌رو، با توجه به اولویت‌های مذکور در سطح کلان، گروه پژوهشی مطالعات کالبدی شهر در جهاددانشگاهی واحد اصفهان با ساختار نیروی انسانی متخصص در زمینه‌های شهرسازی (طراحی و برنامه‌ریزی)، برنامه‌ریزی روستایی، معماری و مرمت، پیش‌نیازهای علمی لازم در حوزه پژوهش در بستر کالبدی را با سه موضوع اصلی بازآفرینی شهری، بهسازی و نوسازی و مرمت بافت‌های تاریخی و بافت فرسوده، مطالعات سیما و منظر در دستور کار گروه قرار داد و در سال 1396 فعالیت خود را با تمرکز بر این موضوعات آغاز کرد. به علاوه می‌توان اهداف اصلی گروه کالبدی شهر را فراهم کردن بنیادهای پژوهشیِ مؤثر در تصمیم‌گیری نهادهای تقنینی و اجرایی استان، تهیه و تدوین اسناد راهبردی در طرح‌های توسعه شهری و روستایی، فراهم کردن بنیادهای پژوهشیِ طرح‌های توسعه‌ای و راهبردی ویژه مراکز سکونتگاهی در سطح استان دانست.

پروژه‌های شاخص و دستاوردها

  • طرح مطالعاتی ارتقای کیفی محله ستار
  • طرح مطالعاتی ارتقای کیفی محله بیدآباد
  • طرح مطالعاتی ارتقای کیفی محله هیستان، سنجوانمره و قلعه برتیانچی
  • طرح مطالعاتی توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستاهای استان اصفهان (فاز اول- 1396)
  • طرح مطالعاتی توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستاهای استان اصفهان (فاز دوم- 1397)
  • طرح مطالعاتی توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستاهای استان اصفهان (فاز سوم- 1398)
  • طرح مطالعاتی تهیه اسناد اجرایی پروژه پیرایش، مرمت و ساماندهی محور عسگریه و نظارت بر اجرا (منطقه 10)
  • طرح مطالعاتی تهیه اسناد اجرایی پروژه پیرایش، مرمت و ساماندهی محور علم‌الهدی و نظارت بر اجرا (منطقه 12)

کارگاه‌ها و همایش‌های تخصصی

  • برگزاری همایش ارتقای کیفی محلات شهر اصفهان (با مشارکت معاونت شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان)
  • برگزاری کارگاه آموزشی یک روزه “بررسی کیفیت میحطی در فضاهای شهری” (با مشارکت وزارت راه و شهرسازی)
  • برگزاری وبینار آموزشی “امنیت سکونت و تاثیر آن بر بهسازی، ساماندهی و توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی” (با مشارکت اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان)
  • برگزاری وبینار آموزشی “آشنایی با برنامه ملی بازآفرینی شهری پایدار و آشنایی با مفاهیم بازآفرینی شهری پایدار” (با مشارکت اداره کل راه و شهرسازی استان اصفهان)

توانمندی‌ها و خدمات قابل ارائه

  • انجام طرح‌های پژوهشی در حوزه مطالعات شهری، طراحی و برنامه‌ریزی شهری و برنامه‌ریزی روستایی
  • برگزاری رویدادهای آموزشی اعم از کارگاه، همایش و مانند آن
  • انجام خدمات تخصصی در حوزه طراحی و برنامه ریزی شهری و روستایی اعم از تولید نقشه، مستندات تصویری و گزارش، خدمات مشاوره‌ای