«بازآفرینی معنابنیاد فضا و مکان شهری پیرامون حرم مطهر امام رضا(ع) بر پایۀ مفهوم میدان همحضوری» نخستین مقاله این شماره است. این پژوهش نشان میدهد که مداخلات شهری اخیر در اطراف حرم امام رضا(ع) با وجود بهبود زیرساختها، باعث گسست میان انسان، مکان و تجربه زیارت شدهاند. با تکیه بر نظریه «میدان همحضوری» و رویکرد «بازآفرینی معنابنیاد»، پژوهش چارچوبی طراحیمحور ارائه میدهد که بر پیوند دوبارۀ آیین، فضا، حافظه و باور قدسی تأکید دارد. یافتهها، چهار گسست حسی، کنشی، زمانی و درونی را شناسایی کرده و بیان میکند که مداخلات صرفاً کالبدی برای ترمیم آنها کافی نیست. در نتیجه، اصولی مانند پیوستگی آیینی مسیر، تقویت حافظه جمعی، آرامسازی فضاهای آستانهای و عدالت زیارتی بهعنوان راهکارهایی برای احیای حضور و معنا در بافت پیرامون حرم پیشنهاد میشود.
«تحلیل تعاملات اجتماعیـفضایی به روش فاصله گذاری ادواردهال (مطالعۀ موردی: میدان نقش جهان اصفهان)» دومین مقاله انتشار یافته است. این پژوهش الگوهای فاصلهگذاری میانفردی کاربران در میدان نقش جهان اصفهان را در زمانها و روزهای مختلف بررسی میکند. نتایج نشان میدهد نوع روز، تراکم جمعیت و ویژگیهای کالبدی فضا بر فاصلههای اجتماعی اثر دارند؛ بهطوریکه در روزهای کاری فاصلههای اجتماعی بیشتر و در تعطیلات و شبها فاصلههای شخصی و صمیمی افزایش مییابد. همچنین عناصر محیطی مانند نور، سایه و مبلمان در شکلگیری قلمروهای موقت و رفتارهای میانفردی نقش مهمی دارند.
سومین مقاله این شماره «سرمایه اجتماعی سیال در حفاظت فضاهای میراثی؛ مورد پژوهی: بازار تاریخی تبریز» است. این پژوهش با بررسی بازار تاریخی تبریز نشان میدهد «سرمایه اجتماعی سیال» شامل روابط موقت و شبکههای انعطافپذیر، نقشی مهم در حفاظت و تداوم فرهنگی بازار دارد. نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نشان میدهد این سرمایه اجتماعی هماهنگی میان ذینفعان، انسجام اجتماعی و تابآوری فرهنگی را تقویت میکند و مؤلفه انعطافپذیری شبکهها بیشترین اثر را بر حفاظت فضایی دارد. این یافتهها چارچوبی کاربردی برای مدیریت و توسعه پایدار بازارهای تاریخی ارائه میکند.
چهارمین مقاله با موضوع «ارزیابی نابرابری فضایی و رتبهبندی زیستپذیری محلات با رویکرد عدالت فضایی (مطالعۀ موردی: منطقۀ ۱۲ تهران)» است. این پژوهش با رویکرد عدالتمحور، زیستپذیری محلات منطقۀ ۱۲ تهران را سنجش و رتبهبندی میکند. نتایج نشاندهندۀ نابرابری فضایی شدید است؛ بهطوریکه سنگلج و ایران در وضعیت بهتر و محلات شهید هرندی و قیام در شرایط بحرانی قرار دارند. کیفیت کالبدی و سرمایۀ اجتماعی مهمترین عوامل مؤثر شناخته شده و بر ضرورت مداخلات محلهمحور برای کاهش نابرابریها تأکید میشود.
«پویاییشناسی گفتمان شهر سبز: یک تحلیل علمسنجی از تحولات مفهومی و حوزههای نوظهور پژوهشی (1979-2024)» پنجمین مقاله انتشاریافته شماره زمستان ۱۴۰۴ است. این پژوهش با روش علمسنجی و تحلیل 1587 منبع در اسکوپوس، روندهای تحول مفهومی و نقشه دانش «شهر سبز» را بررسی میکند. نتایج نشان میدهد تولید دانش در این حوزه بهویژه پس از گزارشهای اقلیمی و اهداف توسعۀ پایدار رشد چشمگیری داشته و چین قطب اصلی پژوهشهاست. همچنین گفتمان شهر سبز از رویکردی فنی به چارچوبی انسانمحور و میانرشتهای حرکت کرده، اما همچنان شکافهایی میان ابعاد فناوری، اجتماعی و رفتاری وجود دارد.
آخرین مقاله این شماره با عنوان «هندسۀ هوشمندی: خوانشی دادهمحور از شش بُعد تکوینی شهرهای هوشمند معاصر اروپایی» است. این پژوهش با بازتعریف منطق ارزیابی شهرهای هوشمند در اروپا، چارچوبی چندبعدی مبتنی بر «هندسه هوشمندی» ارائه میکند که توازن شش بُعد اصلی شهر هوشمند را میسنجد. با بهکارگیری چهار روش تصمیمگیری چندمعیاره و تحلیل تفاوت رتبهها، چهار تیپ اصلی از الگوهای هوشمندی شهری در اروپا شناسایی شد؛ از شهرهای متوازن شمال اروپا تا الگوهای سختافزارمحور، انسانیمحور و مناطق کمتوافق جنوب و شرق. نتایج نشان میدهد مسیر هوشمندی اروپا واگرا و چندریخت است و چارچوب پیشنهادی میتواند مبنایی برای تصمیمسازی دادهمحور در سایر مناطق نیز باشد.
گفتنی است، فصلنامه «پژوهشهای فضا و مکان در شهر» به صاحب امتیازی جهاددانشگاهی پس از بررسیهای اولیه، در تاریخ ۱۴/ ۰۷/ ۱۴۰۳ تأییدیه ورود به فرآیند ارزیابی و رتبهبندی نشریات علمی را از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دریافت کرد و براساس آییننامه نشریات علمی مصوب در ارزیابی سال 1403موفق به دریافت رتبه «ب» شد و همچنین بر اساس آییننامه ارزیابی نشریات موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) در کمیته ارزیابی نشریات مورخ 10 / 04 /1404 بررسی و جهت نمایهسازی در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) تأیید شد و در این راستا مقالات این نشریه از بهار 1401 تاکنون در پایگاه ISC نمایه شده است.
شایان ذکر است با توجه به مشکلات پیشنهادی در اتصالات اینترنت بینالملل، سایت مجله به آدرس http://jspr.jdisf.ac.ir/ در دسترس پژوهشگران محترم قرار دارد و می توانند مقالات خود را در سایت مجله بارگذاری کنند.
