دهم مرداد، بهعنوان روز جهانی شیر مادر، نه فقط فرصتی برای پاسداشت این نعمت الهی، بلکه لحظهای برای بازنگری در سیاستهای سلامت، حمایت از مادران و تأکید بر نخستین و مهمترین پیوند تغذیهای در زندگی انسان است. شعار امسال، «تغذیه با شیر مادر؛ اولویت امروز، سلامت فردا»، گویای آن است که سرمایهگذاری بر این امر ساده اما بنیادین، میتواند فرداهایی سالمتر و جامعهای توانمندتر را رقم بزند.
در دنیایی که همزمان با پیشرفتهای پزشکی، با چالشهایی همچون تغذیه ناسالم، چاقی کودکان، آلرژیهای فزاینده و اضطرابهای اولیه مواجه هستیم، بازگشت به راهحلهای طبیعی و ریشهدار بیش از پیش اهمیت یافته است.
شیر مادر، با ساختاری منحصر بهفرد و تطبیقپذیر، نهتنها بهترین و کاملترین منبع تغذیه نوزاد در شش ماه نخست زندگی است، بلکه پایهای برای رشد شناختی، عاطفی و ایمنی کودک نیز بهشمار میآید. سازمان جهانی بهداشت (WHO) و صندوق کودکان سازمان ملل متحد (UNICEF) توصیه کردهاند که نوزادان از بدو تولد تا شش ماهگی، بهصورت انحصاری با شیر مادر تغذیه شوند و پس از آن نیز تا دو سالگی یا بیشتر، در کنار تغذیه کمکی، این روند ادامه یابد.
مطالعات متعدد علمی در سراسر جهان تأیید کردهاند که تغذیه با شیر مادر احتمال ابتلا به بیماریهایی همچون عفونتهای تنفسی، اسهال، اوتیت میانی، دیابت نوع یک و حتی برخی سرطانهای کودکی را بهطور چشمگیری کاهش میدهد. از سوی دیگر، مزایای این فرایند تنها محدود به کودک نیست؛ مادران شیرده نیز از کاهش خطر ابتلا به سرطان پستان، تخمدان، دیابت نوع دو و افسردگی پس از زایمان بهرهمند میشوند، اما آنچه این معادله را پیچیدهتر میکند، موانع فرهنگی، اجتماعی و اقتصادیای است که هنوز در برابر تغذیه انحصاری با شیر مادر صفآرایی کردهاند. سبک زندگی پرشتاب شهری، بازگشت زودهنگام مادران به محیط کار، عدم آگاهی کافی خانوادهها، تبلیغات گسترده شیرخشک و نبود حمایتهای قانونی مؤثر، همگی از جمله عواملیاند که نرخ تغذیه انحصاری با شیر مادر را کاهش دادهاند. طبق آمارهای جهانی، کمتر از ۴۵ درصد نوزادان در دنیا شش ماه نخست خود را بهطور کامل با شیر مادر تغذیه میشوند؛ آماری که از اهداف سازمانهای سلامت جهانی فاصله دارد.
در ایران نیز با وجود تلاشهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و اجرای برنامههایی همچون «طرح بیمارستانهای دوستدار کودک»، چالشهایی در زمینه حمایت عملی از مادران شیرده وجود دارد. براساس برنامهریزیهای انجامشده، هفته جهانی تغذیه با شیر مادر که از ۱۰ تا ۱۶ مرداد گرامی داشته میشود، فرصتی مغتنم برای آموزش، ترویج و فرهنگسازی در این زمینه فراهم میآورد. شعار امسال این هفته، «تغذیه با شیر مادر؛ اولویت امروز، سلامت فردا»، نشان میدهد که این امر باید در رأس برنامههای بهداشت عمومی قرار گیرد و صرفاً به انتخاب شخصی مادران محدود نماند.بر این اساس، برنامههای آموزشی برای مادران باردار، ایجاد فضاهای مناسب برای شیردهی در مراکز عمومی و محلهای کار، افزایش مرخصی زایمان و حمایت بیمهای از مادران، بخشی از اقداماتی است که میتواند تغذیه با شیر مادر را به گزینهای آسانتر و در دسترستر برای همه تبدیل کند.
تجربه کشورهای موفق نشان داده است که حمایت نهادی، مهمترین عامل در ارتقای آمار تغذیه انحصاری با شیر مادر است. از سوی دیگر، نباید از نقش کلیدی رسانهها و فعالان حوزه سلامت نیز غافل شد. تصویرسازی درست، روایتهای مادرانه، ارائه اطلاعات علمی در دسترس و مقابله با اطلاعات نادرست و تبلیغات گمراهکننده، از جمله وظایفی است که جامعه رسانهای در این مسیر برعهده دارد.
کودکانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، تنها بدن سالمتری ندارند؛ آنها از همان آغاز زندگی، حس امنیت، ارتباط عاطفی، و آرامش را نیز تجربه میکنند. این پیوند زنده میان مادر و کودک، تنها یک رابطه بیولوژیک نیست؛ پیوندیست از جنس مراقبت، پایداری و عشق بیقیدوشرط. در جهان پرشتاب و فناورزده امروز، شاید هیچ چیز بهاندازه بازگشت به این لحظات ساده اما عمیق، نتواند انسان را به ریشههای خود، به طبیعت خویش،و به اصلِ زندگی پیوند دهد.روز جهانی شیر مادر، یادآور این حقیقت است که گاهی بهترین راهحلها، سادهترین آنها هستند؛ کافی است نگاهمان را تغییر دهیم و اولویتها را از نو بنویسیم.
مریم ترکزاد
