مسعود کثیری، قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ را نقطه عطفی در مبارزات ملت ایران دانست و آن را واکنشی مستقیم به سیاست‌های ضداسلامی رژیم پهلوی عنوان کرد.
وی با بیان اینکه پس از درگذشت آیت‌الله بروجردی در سال 1340، محمدرضا شاه با پشتیبانی آمریکا «انقلاب سفید» را کلید زد، گفت: لغو شرط اسلام برای نمایندگان مجلس، اعطای حق رأی به زنان و اصلاحات ارضی، از جمله مواردی بود که مخالفت شدید روحانیونی به‌ویژه امام خمینی(ره) را برانگیخت. ایشان در مدرسه فیضیه قم، شاه را به یزید تشبیه کردند و مردم را به مقاومت فراخواندند که دستگیری امام در شب ۱۵ خرداد، جرقه قیام را زد.
کثیری در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر این قیام بر انقلاب اسلامی، اظهار کرد: ۱۵ خرداد ثابت کرد مبارزه پارلمانتاریستی(گرایش و نگرش مربوط به قانون‌گذاری از طریق پارلمان و نظارت بر کار حکومت و دولت) بی‌فایده است و تنها راه مقابله، قیام مردمی و انقلابی است. امام خمینی(ره) این رویداد را «یوم‌الله» و «خمیرمایه نهضت اسلامی» نامید که نهایتاً به انقلاب ۱۳۵۷ انجامید. همچنین این قیام اتحاد بین اقشار مختلف را تقویت و دیوار جدایی طبقاتی را فرو ریخت.
این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان با اشاره به حضور خودجوش مردم در روز ۱۵ خرداد 1342، خاطرنشان‌کرد: روحانیون، بازاریان، دانشجویان، کشاورزان و کارگران در این قیام شرکت داشتند. در تهران تظاهراتی با جمعیت ۷۰ تا ۱۲۰ هزار نفر از مسجد جامع حاج ابوالفتح به سوی کاخ مرمر حرکت کرد و شهرهای قم، ورامین، شیراز، مشهد، کاشان و اصفهان نیز کانون اعتراضات بودند.
وی درباره آمار شهدا گفت: شمار دقیق شهدا مشخص نیست، اما گزارش‌های ساواک از صدها کشته حکایت دارد. فجیع‌ترین حادثه، کشتار دهقانان کفن‌پوش ورامین در پل باقرآباد بود که قصد پیوستن به تظاهرات تهران را داشتند.
کثیری تصریح کرد: قیام ۱۵ خرداد جنبشی را آغاز کرد که ۱۵ سال بعد به سرنگونی رژیم پهلوی انجامید. یاد و خاطره شهدای این قیام همواره الهام‌بخش مبارزات آزادی‌خواهانه در تاریخ معاصر ایران بوده است. نقش امام(ره) در قامت یک مبارز در مقابله با استعمار و استبداد، نقش ویژه‌تر و پررنگ‌تری است. در حالی که عموم جریان مذهبی در ایران توانایی مقاومت در برابر استبداد را نداشت یا مقابله با شاه و استبداد، امری مذموم در میان بخش قابل خاصی از جریان مذهبی بود، حضور یک مرجع دینی با نگاه عمیق و نافذ اجتماعی که با زبان مردم هم صحبت می‌کرد و از دغدغه‌های آن‌ها نیز سخن می‌گفت، مورد استقبال مردم واقع شد، تا جایی که او را تبدیل به یک رهبر ویژه در طول تاریخ جهان اسلام کرد.
این استاد تاریخ دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: مسلماً ابعاد فردیِ شخصیت امام خمینی(ره) در معرفی ایشان به‌عنوان یک مرجع دینی، یک رهبر سیاسی و یک آزادی‌خواه جهانی بی‌تأثیر نبود؛ خصوصیاتی مانند ساده‌زیستی و زهد، تحلیل و آینده‌نگری سیاسی، کاریزماتیک بودنِ گفتار و افعال از جمله ویژگی‌های بارز شخصیتی ایشان بود، اما در بُعد نگاه به مردم، نوع نگاه امام(ره)، هم به‌عنوان یک مرجع دینی و هم به‌عنوان یک رهبر سیاسی با بسیاری از هم‌قطاران خود فاصله معناداری داشت. این مسئله به‌خوبی توسط مردم درک شده و یکی از رازهای محبوبیت امام(ره) نزد مردم بود.
