دکتر علی ربانی در گفتوگو با خبرنگار معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان درباره «دفاع از وطن در اندیشه رهبر شهید انقلاب با تاکید بر حفظ هویت ملی» با بیان اینکه حفظ هویت ایرانی با توجه به وضعیتی که اکنون کشور با آن مواجه بوده ضروری است، اظهارکرد: در حوادث و تکانههای بزرگ آنقدر حوادث چشمگیر است که از چشم پنهان میماند، اما اندیشمندان و حکمای بزرگی هستند که سعی میکنند به عمق این حوادث بروند و در لایههای عمیق این حادثه دانشهای نوین و فهمهای تازه از زندگی و حیات اجتماعی انسان به دست آورند.
وی افزود: انقلاب اسلامی ایران و جنگ رمضان از جمله این رخدادها هستند که باید به آن توجه ویژه کرد و لایههای عمیق آن را سعی کرد با نگاه علمی به تغییر و تحولات پی ببریم. برای مثال «میشل فوکو» که نگاه خاصی به انقلاب اسلامی داشت سعی کرد این منظر را به دست آورد و اندیشههای نابی را از جهت علوم اجتماعی برای انقلاب اسلامی احصا کند.
این استاد جامعه شناسی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: میشل فوکو انقلاب اسلامی را به روحِ یک جهان بیروح تعبیر کرد و در امتداد آن تحولات بزرگ انقلاب اسلامی همچون دفاع مقدس اول، دفاع مقدس دوم و دفاع مقدس سوم رخ داد که روح ایرانی میتواند عمق خود را بهتر نشان دهد. توجه ویژه به این روح ایرانی شده و اینکه چرا مردم ایران اسلامی در این شرایط به تعبیر زیبای رهبر شهید انقلاب مبعوث شدهاند و این چنین در جامعه هستند.
ربانی با بیان اینکه توجه به این روح ایرانی بسیار مهم است، ادامه داد: در دوران انقلاب کبیر فرانسه فردی مانند ویکتور هوگو با نگارش کتاب بینوایان توانست آن لایههای عمیقی که در جامعه فرانسه و به طور کلی اجتماع انسانی وجود دارد یک متاع ارزشمندی را برای آن به دست آورد که دههها بعد مورد توجه واقع شد.
وی با طرح این پرسش که معنا و مفهوم روح ایرانی چیست؟ تصریح کرد: آن چیزی که میخواهیم بیان کنیم امری است که با عنوان هویت ایرانی از آن یاد میشود و متفکران و اندیشمندان گستردهای درباره اینکه هویت ایرانی چیست تلاش کردهاند. واقعیت این است که ملت ایران بهعنوان یک واحد اجتماعی هستند که طی قرنها در اثر روابطی که در این قلمرو سرزمینی شکل گرفته و یک نظام حکومتی و فرهنگی وجود داشته یک مشابهت فکری و سنخی بیشتری را با هم پیدا کردیم و تمایز و تفاوتی از دیگران به دست آوردیم.
این استاد جامعه شناسی دانشگاه اصفهان گفت: قرنها است که مردم ایران مفهوم ملیت را به معنای واقعی شکل دادند و در یک فرهنگ و در برهههای زمانی مهم و تمدن مشترک حضور داشتند و این امری است که میتوانیم از آن به عنوان یک روح مشترک از آن صحبت کنیم. از دوران باستان و مطالعاتی که بوده این امر را نشان میدهد که ایرانیان جنبههای سیاسی و سرزمینی مشترکی داشتند و یک منظومه هویتی که ایران داشته به دوران اوستایی، کیانیان و هخامنشیان بر میگردد که در مرحله اول بیشتر جنبه قومی و نژادی داشته، اما بعد در دوره ساسانیان جنبههای سیاسی، سرزمینی و تا حدی دینی پیدا کرده است.
ربانی افزود: یکی از مهمترین پژوهشگران خارجی در عرصه ایران شناسی «گراردو نیولی» است که بر طبق نظر برخی کارشناسان برجستهترین اثر دوران ایران شناسی را در آن زمان شکل داده و کتابی تحت عنوان «ایده ایران» دارد و مقالهها و یا نوشتارهایی را در زمینه ریشه آن جامعه دارد که حتی با عنوان آرمان ایران ترجمه شده است که ایشان نشان داده منظومه هویتی ایران در آن دوره شکل گرفته است و هویت ایرانی در زمان ایران باستان به منصه ظهور رسیده و از جامعه شناسان مشهور ایرانی «احمد اشرف» در این باره تحقیقات ارزشمندی را داشته است.
وی تصریح کرد: وقتی تعبیر میکنیم که یک ملتِ با هویت منحصر به فرد هستیم در کتابِ «تضاد شرق و غرب» پروفسور رفیع پور مورد توجه واقع شده و حتی این محقق نگاهش این بوده که اولین ملتی هستیم که در تاریخ بشریت ظهور کردیم و عناصر یک ملت به معنای واقعی را در دوران باستان داشتهایم و حتی بعد از آن ملتهایی در مغرب زمین شکل گرفتهاند. پس یک روح خاصی را در جامعه ایران مورد توجه داریم که سوال اصلی این است که مولفههای اصلی آن کدام است؟
این استاد جامعه شناسی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: توجه به دو مولفه روح ایرانی یا هویت ایرانی حائز اهمیت است یکی آموزش روح ایرانی با ایمان و دیگری آمیزش آن با خِرد است و جنبه دینی، ملی در هویت باستانی ایران کاملا روشن است، اما مهمتر از آن آمیزش روح ایرانی در دوران تمدن اسلام با معارف اسلامی است که از اوایل قرن پنجم هجری به بعد معارف اسلامی با روح ایرانی آمیزش بیشتری پیدا کرده است که از طریق شعرا و ادبای حکیم میتوانید این موضوع را بهتر فهمید.
ربانی ادامه داد: از نظر سیاسی هرچه زمان میگذرد و از اعراب عربستان جدا می شویم، اما روح ایرانیان با اسلام آمیزش بیشتری پیدا کرده است. نهضت ابومسلم خراسانی که علیه بنی امیه بود همیشه در مسیر مخالفت با آنان بود و نوع حکومت آنان بوده است و مخالفتی با اسلام نداشته است. ایرانیان برای اجرای احکام اسلام به دنبال این بودند که بنیامیه را طرد کنند و در فکرشان این بود که بنی عباس میتوانند این مهم را تحقق بخشند، اما به مرور عباسیان را هم کنار گذاشتند و 100 سال بعد طاهریان در قسمتی از ایران بر سر کار آمدند و اسلام در این نوع از حکومتهای ایرانی(دیالمه، آل بویه، غزنویان) جایگاه خاصی داشت.
وی خاطرنشان کرد: سلطان محمود غزنوی قدرتش حتی از خلیفه عباسی بیشتر بود. بنابراین در این 14 قرن که از ظهور اسلام گذشته ایران روز به روز قوی تر شده و پیوند ملت با آن مستحکم تر شده است. قدرتمندتر به این معنا که ایران استقلال هویتی بیشتری را از خود نشان داده و ملیت منسجمتری به نمایش درآمده است.
این عضو هیئت علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه اصفهان افزود: اندیشمندان بزرگی اذعان کردهاند که در روح ایرانی خِردی وجود دارد که تمدنهای بزرگی را ایجاد کرده است. پس خردی داشتهایم که در دوران جنگ اخیر هم این خرد خودنمایی میکند و این مقاومتی که در برابر اسرائیل و آمریکا میکنیم از یک بُن مایه خِردورزانهای برخوردار است.
ربانی خاطرنشان کرد: بحثی را رهبر شهیدمان در دیدار با مسئولان داشتند که خود فراموشی را از منظر قرآن گفتند و تاکید کردند که ذکر الهی نقطه مقابل غفلت و فراموشی است. ایشان تاکید کردند که فراموشی خداوند و فراموشی خویشتن خسران زیادی دارد و این دو فراموشی ضربه جبران ناپذیری به انسان میزند. نقطه مقابل خود فراموشی بازیابی خود است. به تعبیر رهبر شهید انقلاب این خود شناسی و جوشش مردم برای دفاع از کشور یک بعثت واقعی است و پس از شهادت ایشان نیز این مهم در جامعه به شکل بیشتری نمود پیدا کرد که این بازگشت به خود در واقع همان روح ایرانی و آن خِِرد خاصی است که در ایرانیان از گذشته تا به حال دیدهایم.
وی ادامه داد: نفی کردن هویت ایرانی و مولفههای ایمان و خِرد ایرانی آسیب و آفت علمی است که شامل حال برخی متفکران شده است و باید راهکارهایی را بیندیشیم که به این مولفههای ارزشمند آسیب وارد نکند که این رسالت بر عهده محققان و متفکران اجتماعی است.
