نشست تخصصی «چهار قرن در چهارباغ» با موضوع بررسی تاریخ چهارباغ اصفهان از خلال اسناد، سفرنامه‌ها و تصاویر تاریخی، عصر یکشنبه، ۱۲ مهرماه، به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان و با حضور جمعی از علاقه‌مندان به تاریخ و هویت شهری در فروشگاه کتاب این واحد برگزار شد.
مهرداد موسوی، نویسنده و پژوهشگر تاریخ، در این نشست با اشاره به پیشینه چهارباغ‌سازی در اصفهان اظهار کرد: سابقه این شیوه باغ‌آرایی در اصفهان به دوره سلجوقی و حدود هزار سال پیش بازمی‌گردد؛ هرچند چهارباغ‌های آن دوره با خیابان چهارباغ صفوی تفاوت داشتند و بیشتر مجموعه‌ای از باغ‌های بزرگ در پیرامون شهر بودند. باغ‌های احمدسیاه، برگ، کاران و نقش‌جهان از نمونه‌هایی هستند که در منابع تاریخی به آنها اشاره شده است.
وی با بیان اینکه چهارباغ‌سازی در دوره قاجار نیز ادامه پیدا کرد، افزود: در این دوره دست‌کم سه چهارباغ در اصفهان شکل گرفت که از جمله آنها می‌توان به چهارباغ خواجو، چهارباغ امین‌آباد و محور حدفاصل پل خواجو تا مسجد رکن‌الملک اشاره کرد. بخشی از نام باغ‌های این محدوده مانند نگارستان، انارستان و باغ کاج نیز همچنان در نام‌گذاری معابر باقی مانده است.
موسوی اسناد تصویری را از مهم‌ترین منابع برای شناخت سیمای تاریخی اصفهان دانست و گفت: برخی نقاشی‌ها و تصاویر تهیه‌شده از اصفهان در حدود ۱۷۰ سال گذشته، بناهایی را ثبت کرده‌اند که امروز دیگر وجود ندارند و از این منظر، بخشی از سیمای از دست‌رفته شهر را برای پژوهشگران حفظ کرده‌اند.
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به اهمیت اسناد اروپایی درباره اصفهان صفوی ادامه داد: نقشه‌ها و ترسیم‌های به‌جامانده از آن دوره، اطلاعات ارزشمندی درباره میدان نقش‌جهان، دولتخانه، کاخ‌ها، باغ‌ها و ساختار شهری اصفهان ارائه می‌کنند؛ به‌ویژه آنکه نقشه‌های دقیق ایرانی از این دوره بسیار محدود است.
وی درباره چهارباغ عباسی نیز اظهار کرد: این محور حدود دو کیلومتر، از دروازه دولت تا باغ هزارجریب امتداد داشت و در دو سوی آن باغ‌های گسترده و بناهای شاخصی قرار گرفته بود چهارباغ در ابتدا در حاشیه شهر قرار داشت، اما با گسترش اصفهان و پیوستن محدوده‌هایی مانند جلفا، تخت‌فولاد و سعادت‌آباد به ساختار شهری، به تدریج به یکی از محورهای اصلی اصفهان تبدیل شد.
موسوی با اشاره به ساختار چهارباغ در دوره صفوی تصریح کرد: حدود ۳۰ باغ در دو سوی چهارباغ قرار داشت که بسیاری از آنها دارای کاخ و سردرهای باشکوه بودند و باغ هشت‌بهشت یکی از شناخته‌شده‌ترین آن‌هاست. همچنین وجود سکوهای نشستن در کنار برخی سردرها و جریان آب در میانه چهارباغ نشان می‌دهد که این محور تنها محل عبور و مرور نبوده، بلکه فضایی برای حضور، تماشا و تعامل اجتماعی مردم نیز به شمار می‌رفته است.
«آدم‌های چهارباغ»؛ روایت آدم‌ها و خاطره‌های اصفهان
در جریان این نشست، علی خدایی، نویسنده اصفهانی به خوانش برخی از داستان‌های کتاب «آدم‌های چهارباغ» پرداخت.
علی خدایی درباره کتاب خود یعنی «آدم‌های چهارباغ» گفت: این نوشته‌ها ابتدا به‌صورت پاورقی در نشریات شکل گرفت و نخستین روایت را درباره یکی از دوستانم نوشتم؛ روایتی که برای من با بخشی از خاطرات و زندگی‌ام در اصفهان گره خورده بود. بعدها این روایت‌ها به‌صورت هفتگی منتشر شد و برای من بیشتر از داستان‌نویسی، نوعی بازگشت به زندگی و آدم‌های اصفهان بود. در ادامه نیز هتل جهان را به‌عنوان نقطه‌ای برای روایت داستان‌های اصفهانی انتخاب کردم.
وی اظهار کرد: تلاش کردم در این روایت‌ها فقط درباره آدم‌ها ننویسم، بلکه خودم نیز به‌عنوان بخشی از تجربه و حافظه اصفهان در آنها حضور داشته باشم؛ به همین دلیل، «آدم‌های چهارباغ» برای من بیش از آنکه یک مجموعه داستان باشد، روایتی از زندگی، خاطره و شهر اصفهان است.
