«اولوالالباب» به چه کسانی اطلاق می‌شود

نخستین نشست «دوشنبه‌های قرآنی؛ درنگی کوتاه در کلام وحی» روز دوشنبه، هشتم تیرماه به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی واحد اصفهان در محل کتاب‌فروشی این واحد برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام جعفر شانظری، عضو هیئت علمی دانشکده‌ علوم و معارف اهل‌البیت(ع) دانشگاه اصفهان به بررسی کلیدواژه‌ی «اولوالالباب» در قرآن کریم پرداخت و اظهار کرد: «لب» به معنای مغز و حقیقت هر چیز است. بنابراین، اولوالالباب، صاحبان خرد و کسانی هستند که حقیقت امور را درک می‌کنند. وجه تمایز انسان با سایر موجودات نیز همین قدرت تعقل است. همه‌ی موجودات از نوعی شعور برخوردارند، اما انسان به‌واسطه‌ی نیروی عقل می‌تواند چرایی پدیده‌ها را کشف کند و به قوانین حاکم بر جهان دست یابد.

وی با اشاره به داستان آفرینش حضرت آدم(ع) گفت: فرشتگان فقط ظاهر مادی انسان را دیدند و از احتمال خونریزی و فساد او سخن گفتند، اما خداوند از حقیقتی درونی خبر داد که همان عقل و ظرفیت معرفتی انسان است؛ ظرفیتی که او را شایسته‌ خلافت الهی می‌کند و امکان تجلی همه‌ اسماء و صفات الهی را در وجودش فراهم می‌آورد.

این استاد دانشگاه با استناد به آیه ۲۶۹ سوره بقره، «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ، خداوند حکمت را به هر که بخواهد، عطا می‌کند و هر کس حکمت یابد، خیر فراوان یافته است و جز صاحبان خرد متذکر نمی‌شوند»، بیان کرد: حکمت در منطق قرآن، صرف دانستن نیست، بلکه پیوند معرفت و فضیلت است که اولوالالباب به آن می‌رسند.

وی افزود: فیلسوفان هر یک از زاویه‌ای کمال انسان را تعریف کرده‌اند، اما قرآن انسان کامل را حکیم می‌داند؛ یعنی کسی که دانش او در رفتار و اخلاقش متجلی شود. کسی که فقط می‌داند، عالم است؛ اما حکیم کسی است که مطابق دانسته‌های خود زندگی می‌کند.

شانظری سپس به آیات پایانی سوره‌ی آل‌عمران اشاره کرد و گفت: خداوند در بخشی از این آیات می‌فرماید: «إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ؛ همانا در آفرینش آسمان‌ها و زمین و گردش شب و روز، نشانه‌هایی برای صاحبان خرد وجود دارد.» 

وی با بیان اینکه صاحبان خرد، جهان را مجموعه‌ای از نشانه‌های الهی می‌بینند، اضافه کرد: قرآن از انسان می‌خواهد که با نگاه متفکرانه به جهان بنگرد. نقل شده است که علامه طباطبایی(ره) گاه با مشاهده‌ خوشه‌ای انگور، دقایق طولانی در عظمت آفرینش تأمل می‌کرد. اگر انسان با دقت به خوشه‌ی انگور بنگرد، درمی‌یابد که چگونه بدون هیچ ابزار و کارخانه‌ای، دانه‌هایی هم‌اندازه، با رنگ، طعم و ارزش غذایی دقیق پدید آمده‌اند. این نظم شگفت‌آور، انسان را به وجود علم و قدرتی بی‌نهایت رهنمون می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با اشاره به کاربردهای متعدد واژه‌ «اولوالالباب» در قرآن ادامه داد: در سوره‌ «مائده»، کلید رستگاری به صاحبان خرد نسبت داده شده است. در سوره‌ «یوسف»، تاریخ و سرگذشت گذشتگان برای آنان مایه عبرت معرفی می‌شود. در سوره‌ «رعد»، قدرت تشخیص حق از باطل از ویژگی‌های اولوالالباب است. در سوره‌ «ابراهیم»، صاحبان خرد نظام توحیدی و یکپارچگی جهان را درک می‌کنند و در سوره‌ «ص»، مخاطبان اصلی تدبر در قرآن به‌شمار می‌روند.

وی گفت: همچنین، در سوره‌ «زمر»، خداوند بندگان برگزیده‌ خود را کسانی معرفی می‌کند که همه‌ سخنان را می‌شنوند و بهترین آن را انتخاب می‌کنند: «فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ؛ بندگان مرا بشارت ده؛ همان کسانی که سخنان را می‌شنوند و از بهترین آن پیروی می‌کنند.» در سوره‌ی «غافر» نیز کتاب‌های آسمانی مایه‌ هدایت صاحبان خرد معرفی و در سوره‌ی «طلاق»، تقوا از ویژگی‌های اساسی آنان شمرده شده است.